Interview Cecilia Moisio - NiteNITE
Sluit
Sluit

Choreograaf en regisseur Cecilia Moisio (1978) staat bekend om haar uitgesproken voorstellingen. Zo bracht ze met PINK PORTAL een expressieve en kleurrijke ode aan de vulva, en deed ze met REVOLT een expliciete oproep aan de mens om zich uit te spreken en verschil te maken in de samenleving. Met haar performances wil ze taboes te lijf gaan en afrekenen met onuitgesproken zaken. Dit alles in een prikkelende multidisciplinaire vorm met performance, (muziek)theater, video, dans en docu.   

Afgelopen december ging je eerste grote zaal productie ‘Pinocchio Effect’ – in samenwerking met MAAS Theater & Dans en Scapino Ballet – in première en komende week gaan de repetities van start voor ADI(C)SCO bij Club Guy & Roni. Betekent dat een hectische periode of juist even stilte voor de storm? 

Het is vooral een hectische en intense periode gewéest. Ook omdat het mijn eerste grote zaal voorstelling was en er veel blessures waren bij de performers, waren er veel uitdagingen. Het was daarna wel even bijkomen om weer wat artistieke energie te krijgen. Het was ook de eerste voorstelling die ik voor 10+ maakte en het was toch wel een thema dat in de taboesfeer ligt. Het ging over hoe ouders tegen hun kinderen liegen en kinderen tegen hun ouders. En het gaat over de disfunctionaliteit binnen de familie. Het was daarom best confronterend en ook wel kritiek aan het adres van de ouders. Maar dat is ook wel mijn doel als maker; om geen dingen uit de weg te gaan.

Je spreekt je duidelijk uit in je voorstellingen, maar doet vooraf altijd wel grondig inhoudelijk onderzoek in zogeheten ‘Laboratoria’. Je neemt interviews af bij mensen die ervaring hebben met het thema. Hoe begin jij zo’n vooronderzoek? 

De voorstelling die ik nu ga maken op uitnodiging van Club Guy & Roni met de titel Adi(c)sco gaat over verslaving, dat is best wel een heftig en confronterend thema. Voor deze voorstelling hebben we mensen opgezocht via via. Ik probeer altijd een mix te maken van mensen die het zelf hebben meegemaakt, in dit geval een verslaving hebben gehad en ook die er professioneel mee werken. Morgen interview ik voormalige psychiater binnen de verslavingszorg Bram Bakker.  

Ik probeer zowel persoonlijke als professionele verhalen te verzamelen. En probeer te achterhalen hoe het van binnen voelt om dat mee te maken en hoe je in de maatschappij staat en hoe mensen naar je kijken. Het persoonlijke leed en het gevecht ermee. Maar ook bekeken vanuit de medische wereld naar verslaving. Waarom hebben mensen dat? Hoe kan je eruit komen? Wat kun je doen om eruit te komen? De interviews zijn best lang, zo’n één à twee uur.  

Wat wilde je voor Adi(c)sco in dit vooronderzoek te weten komen?  

Ik wil graag het fysieke van de verslaving op toneel zetten. Hoe vóelt het om in die verslaving te zitten. De pijn die je voelt, de drang om steeds meer te willen en er niet uit te kunnen komen. De destructie in mensen om jezelf daar steeds verder en verder in te duwen. Ik wil dat in de voorstelling terug laten komen. Dus ik vraag heel erg door op de fysieke ervaring van de verslaving. 

Maar ook hoe zij de verslaving zelf zien. Is het een persoon? Een entiteit? Een deel van jezelf? Daar ben ik heel benieuwd naar. Meer de fantasie erover van de mensen zelf. Wat ís die verslaving voor henzelf. Dit ga ik zeker in de voorstelling verwerken.. 

Ik heb het concept voor de voorstelling tijdens mijn vooronderzoek vaak al helder. Het vooronderzoek is om daarnaast ook de tekst duidelijk te krijgen. Maar ik wil ook informatie in de voorstelling krijgen, een beetje educatie voor de kijker over ‘Wat is verslaving?’. We zien vaak verslaving als ‘iets vies’; we denken bij verslaving vaak aan dakloze mensen die onder een brug slapen, maar dat is natuurlijk niet hoe het is. Het zijn ook mensen die wel meedoen aan de maatschappij, waarvan je het niet merkt.  

Verslaving discrimineert niet. Het is ook een ziekte en niet een kwestie van willpower. Die informatie wil ik ook aan de kijker meegeven, vandaar dat ik ook professionals interview. Om te laten zien dat het ook een ziekte is waar je deels geen macht over hebt en waar je iemand anders voor nodig hebt om daaruit te komen. 

“Ik herken een bepaalde mateloosheid in mijn werk. Daarin zoek ik ook de extremiteiten en de grenzen op”

Je voorstellingen komen voort vanuit thema’s die dichtbij jezelf liggen. Welke rol heeft verslaving in jouw leven gespeeld? 

Ik heb zelf een alcoholistische vader waar ik mee ben opgegroeid. Van kinds af aan dronk hij al. Hij heeft 15 jaar geleden het 12 stappen afkickprogramma gevolgd, en is toen wonder op wonder gestopt met drinken. Maar hij was bijna dood door zijn verslaving. Het is door hem dat ik heel erg die fascinatie heb. Maar ik merk ook in mijn eigen leven dat ik wel een mateloosheid heb. Toen ik jong was heb ik vaak mijn grenzen opgezocht. Ik heb daar heel veel mee getest in ‘hoe ver kan ik gaan’. Toen ik begon te merken ‘oe, dit wordt een probleem’, heb ik mezelf daar dan toch wel op tijd uit kunnen halen. En ook in mijn werk ken ik die mateloosheid wel. Daarin zoek ik ook de extremiteiten en de grenzen op, dus het is ook wel iets persoonlijks van mij.  

Heb je je vader betrokken bij het vooronderzoek voor de voorstelling? 

Mijn vader is daar nu te ziek voor, hij is inmiddels in de 80. Hij heeft veel problemen met zijn gezondheid. Ik heb hem natuurlijk wel eerder gevraagd naar zijn verslaving, maar ik heb hem niet geïnterviewd. Ik weet niet, misschien komt het te dichtbij dan. Het is heel confronterend om te doen. Maar in het 12 stappenplan wat hij heeft doorlopen hebben we ook veel gesprekken gehad. En ik heb hem ook wel de vraag gesteld waarom hij is gaan drinken, dus ik weet er wel íets van. Maar voor mij is de voorstelling niet zo zeer autobiografisch. Daarom interview ik ook meerdere mensen om het breder te trekken en mijn eigen ervaring daarin te laten klinken. 

De voorstelling Pink Portal, over het vrouwelijk lichaam en thema’s als seksualiteit, menstruatie en moederschap, is mede ontstaan vanuit vragen die je hier zelf persoonlijk over had. Waren die onbeantwoorde vragen er ook rond het thema verslaving?  

Met verslaving heb ik ook veel vragen: waar komt het vandaan, waarom wordt het binnen families en intergenerationeel overgedragen, wat gebeurt er in het brein als je verslaafd raakt? Verslaving komt vaak door een trauma uit de kindertijd. Gebruiken is natuurlijk vaak escapisme van iets dat je overkomen is. Om een leegte te vullen, om je pijn niet te voelen. En voor mij is dat wel een vraag: wat zijn de redenen dat mensen verslaafd raken? Maar ook: waarom raakt de ene persoon wel verslaafd en de ander niet? 

Ben je nog nieuwe dingen te weten gekomen? 

Ik heb mensen gesproken die zwaar verslaafd waren en daar ook weer uit zijn gekomen en over wat zij hebben meegemaakt. Ik vond het wel heel erg spannend, maar het waren ook heel inspirerende gesprekken. En ook heel emotioneel. En dan toch die kracht van de mens. Ik heb wel met ongeloof geluisterd naar geïnterviewden over hoe diep ze zaten en hoe slecht ze eraan toe waren en ze toch niet sterven. Terwijl die wil om te sterven is er altijd als je heel ver bent met drugsverslaving blijkbaar, want je ziet geen andere uitweg. Maar ik vind het mooi om te zien hoe ze van hun verslaving af zijn gekomen en een geheel nieuw leven hebben opgebouwd. Als je die mensen nu spreekt dan geloof je bijna niet hoe diep ze zaten. 

Zoek je misschien ook een beetje hoop? 

Ja, uhm.. in de voorstelling wil ik juist wel die donkerte in. Maar je vraag: ‘Is er hoop’..? Tja. Uit de verhalen van de mensen blijkt ook hoop maar er zijn ook veel mensen die er niet uitkomen. Er is wel hoop, maar het is toch wel een heel zwaar thema. Ik ben niet iemand die happy ends aan voorstellingen geeft. Het is vooral om aan het publiek te laten zien ‘dit is er’, ‘zo moeilijk is het’, ‘zo hard moeten mensen vechten om überhaupt te bestaan en om eruit te komen’.

Maar het is een goeie vraag, ook voor morgen. Ik ga morgen nog interviews afnemen en dan zal ik die vraag ook stellen. Uiteindelijk zit de hoop in het feit dat er toch mensen zijn die uit het dal zijn gekropen en ook sterker zijn geworden. En die nu de verslaving niet meer als schaamte zien, maar als deel van hun leven.  

“Ik ben niet iemand die happy ends aan voorstellingen geeft. Het is vooral om aan het publiek te laten zien ‘dit is er’ en ‘zo moeilijk is het’”

Is er één gesprek bijgebleven dat zeker in de voorstelling terugkomt? 

Ik ben naar een NA (narcotics anonymous) meeting geweest. Dat was heel bijzonder om mee te maken. Daar zie je echt een doorsnee van de samenleving. Elke meeting heeft dan een thema waar ze over praten. En hoe ze daar dan over filosoferen. Zo mooi hoe mensen dan zo zelfkritisch zijn, dat ze toegeven dat het hún verslaving is en hoe ze naasten pijn hebben gedaan. De enorme zelfrealisatie die er is en hoe ze heel open naar hun gebreken kijken. Dat was echt super inspirerend, dat willen we graag ook in de voorstelling verwerken. Dat zal Aska Hayakawa, zij is de schrijver van de voorstelling, er ook in verwerken.  

Jouw voorstellingen gaan vaak over onbewuste gedragspatronen die voortkomen uit de verwachtingen waaraan we moeten voldoen en de sociale normen die ons worden opgelegd. Zie je die zelfkritiek als een onderdeel daarvan? 

Ja, de zelfkritiek, maar ook de maatschappelijke kritiek. Je hebt natuurlijk verschillende verslavingen. Je hebt verslavingen die zijn ‘vies’, zoals drugsverslaving. Maar op je telefoon zitten is ‘normaal’ en roken is ook ‘ok’. Er zitten zoveel waarden aan die dingen, maar dat hangt samen met een maatschappelijke kijk erop. Ik denk dat iedereen wel een soort van verslaving heeft. Of het nou relaties is of liefde of seks of porno kijken.  

Ik denk dat de maatschappij tegenwoordig heel erg gebouwd is om geld te maken op basis van verslavingen van mensen. Daar wil ik ook een commentaar op geven. We kunnen er bijna niet aan ontsnappen. Dit zit heel erg in het menselijke gedrag. Het is gewoon de werking van endorfine. Dat hebben we allemaal. Kijk bijvoorbeeld naar de technologie, naar gamen en apps zijn zo gebouwd om kinderen op jonge leeftijd al verslaafd te maken. 

Bij gokken is dat ook het geval. Ik heb een man gesproken in het casino die gokverslaafd was. Hij heeft me uitgelegd hoe dat helemaal ontworpen is door designers om mensen er verslaafd aan te laten raken. En dat wordt ook door de overheid gesubsidieerd. Daar wordt geld aan verdiend. En aan de andere kant geven ze het signaal ‘verslaving is slecht’ en ‘dan kun je niet meer functioneren in de maatschappij’. Dat is natuurlijk enorm hypocriet. 

Jij noemt jezelf als maker een ‘psychologisch activist’. Wat bedoel je met die term?  

Ik probeer dingen wel te tonen die niet kloppen op maatschappelijk niveau, dat bedoel ik met het ‘activisme’. Maar aan de andere kant wil ik ook tonen hoe één mens met zo’n probleem vecht. Hoe dit vanuit persoonlijk oogpunt je leven kan verstoren. In dit geval ook de maatschappij die de verslavingen opdringt, maar als je er echt problemen mee krijgt, zit je er eigenlijk alleen mee. Dus de verslaving heel erg vanuit de individu bekeken, maar ik wil het daarbij ook als maatschappelijk probleem duiden. 

“Veel makers willen niet informatief of educatief zijn, maar ik wil dat juist wel. Ik wil die informatie in het gezicht van het publiek drukken.”

Bestaat jouw activisme eruit dat je het publiek het ‘ongehoorde’ verhaal over het voetlicht wil brengen en op die manier thema’s bespreekbaar wil maken of wil je het publiek ook iets bijbrengen? 

Ik probeer het wel. Ik probeer in de voorstelling ook echt informatie te geven. Dat was bij Pink Portal ook het geval, dat was in feite een hele opsomming: ‘fact, fact, fact’. Makers willen vaak niet informatief of educatief zijn, maar ik wil dat juist wel. Ik wil toch voor een groter publiek die informatie in hun gezicht drukken. ‘Zie dit op een andere manier’ of ‘heb medelijden met deze mensen’ of ‘dit zou jij ook zelf kunnen zijn’.  

Er is over het algemeen veelvuldige herhaling van een boodschap nodig om een normverschuiving te laten plaatsvinden. Theater is een medium van voorbijgaande aard. Waar zit voor jou toch of juist de kracht van theater om een activistische boodschap over te brengen? 

Ik zie het meer zo dat ik mijn steentje bijdraag vanuit mijn kunnen en mijn liefde en dat is theater, waarin ik ben opgegroeid en waarin ik mijn carrière heb gemaakt. Ik zeg niet dat mijn voorstellingen alleen de taboes zullen gaan doorbreken, maar ik denk dat alles bij elkaar die aardverschuiving kan veroorzaken. Al lijkt het soms wel een eindeloze weg. Zeker met die vrouwenthema’s uit Pink Portal. Dat je soms denkt van ‘help’, die thema’s lijken soms maar te blijven terugkomen en soms lijkt de positie van de vrouw zelfs slechter te worden. Dit is gewoon mijn manier om een steentje bij te dragen. 

Verwachtingen en sociale normen zijn deels cultureel bepaald. Je bent zelf van Finse komaf en je werkt met multiculturele ensembles. Heb je als het om verslaving gaat culturele verschillen kunnen ontdekken?  

In Finland is het bijna gewoon om een alcoholistische familie te hebben (Cecilia lacht). Zwaar gebruik van alcohol is in Finland oké, wat in Nederland minder het geval is. Maar er wordt nog steeds niet over gesproken. Van mijn vaders generatie is bijna de helft alcoholist geworden. Dat is de Boomer generatie. En Nederland heeft natuurlijk andere problemen, meer drugsgerelateerd, als ‘poort van Europa’.  

Elk land heeft zo zijn eigen problemen, maar praten erover blijft moeilijk. Nederlanders praten al meer over dingen, Finse mensen praten er niet over. Het gaat uiteindelijk om het probleem van schaamte. Want als er niet over gepraat wordt en er zo’n taboe omheen hangt, ga je er ook geen hulp voor zoeken. Het moet meer genormaliseerd worden dat je daar problemen mee kunt krijgen en dat je hulp nodig hebt om eruit te komen.  

De voorstelling vindt plaats in een discosetting en wordt aangekondigd als ‘een feest dat uit de hand loopt en nooit eindigt’. Moeten we iets apocalyptisch verwachten of juist ook een viering van de roes? 

Ik wil met die discosetting en die eindeloosheid ook de roes laten zien, dat dat ook geweldig kan zijn. En ook de verslaafden die ik heb geïnterviewd, dat gevoel als je dáár op je hoogste punt bent, dat is ook het beste gevoel. En daarnaast wilde ik altijd al een voorstelling maken met de discostyle. Ik ben zelf een ‘disco baby’, mijn ouders luisterden veel naar disco toen ik jong was, dus in die zin zit er ook een link met mijn vader. Maar het is natuurlijk ook de tijd van de opkomst van de partydrugs, het je verliezen op de dansvloer en alsmaar doorgaan. Bijna alle disconummers gaan daarover; “Don’t Stop Til You Get Enough”. 

Wanneer is voor jou de voorstelling geslaagd? 

Toch wel als ik mensen in de zaal een emotionele reis kan laten doormaken. Dat zal niet bij iedereen gebeuren, maar toch dat ze zich ermee geconfronteerd voelen en voelen wat de performers meemaken op het toneel.  Dus dat het wat teweegbrengt bij het publiek en dat ze dieper over het thema gaan nadenken. 

Het is een lastige vraag aan een maker: ‘wanneer is het geslaagd’. Het is dubbel. Je houdt van elke voorstelling die je maakt, maar je bent toch altijd superkritisch op je eigen werk. En ‘geslaagd’ betekent trouwens wel dat ik trouw blijf aan mijn eigen visie als maker. En daar bedoel ik mee dat ik dingen best wel ‘in the face’ wil duwen van mensen en dat is voor de toeschouwer soms wel intens. Maar dat is wel de manier hoe ik het wil doen. Dus ik probeer daar geen concessies in te doen vanwege de mening van anderen. 

Nooit meer iets missen en een reminder ontvangen als we in de buurt zijn? Vul je gegevens in en we mailen je

Met het opgeven van mijn e-mailadres geef ik toestemming om op de hoogte gehouden te worden via e-mail over de voorstellingen en activiteiten van NITE + Club Guy & Roni.

Nooit meer iets missen en een reminder ontvangen als we in de buurt zijn?

Nooit meer iets missen
Met het opgeven van mijn e-mailadres geef ik toestemming om op de hoogte gehouden te worden via e-mail over de voorstellingen en activiteiten van NITE + Club Guy & Roni.